Semiconductors: what makes Vietnam worth choosing?Bán dẫn: Việt Nam làm gì để đáng được chọn?
Israel built a chip industry worth tens of billions of dollars over four decades. The order in which it happened tells more than the slogans do.Israel xây ngành chip trị giá hàng chục tỷ USD trong bốn thập niên. Thứ tự các bước diễn ra nói lên nhiều điều hơn mọi khẩu hiệu.

One of the best pieces I have saved on semiconductors was written by an engineer with about twenty years in physical design and chip design tools. It starts with Israel. Intel opened its first development centre outside the US in Haifa in 1974. Today Israel has more than 250 chip companies, about 45,000 people in the industry, and around USD 40bn in chip acquisitions since 1996, including Mobileye and Habana Labs.
Vietnam has set ambitious goals for semiconductors, and the topic comes up in almost every conversation about the economy. That makes it all the more useful to read a piece written by someone who has done the work, and who is willing to say what the numbers imply. What follows is my reading of the author's argument, with a few thoughts of my own about what it means for a city like Da Nang.
The sequence is the core lesson. First came corporate R&D centres, which hired and trained world-class engineers on real products. Then experienced teams left those centres to start their own companies, carrying know-how, contacts and credibility with them. Then large firms bought the startups that worked, returning capital to founders and investors who started again. Venture capital and the famous startup spirit came after the engineering base was in place. A country that starts with the spirit and the funds, hoping the engineers will follow, has the order reversed.
An order-of-magnitude gap
Israel has about 4.6 semiconductor workers per 1,000 people. Vietnam has more than 7,000 chip design engineers for over 100 million people, about 0.07 per 1,000. The two counts are not measured the same way, so the exact ratio means little. The gap in order of magnitude is clear.
Numbers of engineers are also not the same as depth. A design engineer with two years on verification tasks for a foreign company's chip is valuable, but different from an architect who has led a chip from specification to silicon. The second kind is what a startup needs as a founder, and there are very few in Vietnam today. Training programmes can produce the first kind in a few years. The second kind needs a decade of working on real products, usually inside the R&D centres that come first in the sequence.
Money and exits
A real 7nm chip costs a startup roughly USD 50 to 75m, according to SemiAnalysis. In 2025, all venture funding for Vietnamese startups across every sector was around USD 215m, according to VinVentures. Put all of it into chips and it would fund three or four designs. There is also no clear buyer yet for a Vietnamese chip startup, and investors fear a missing exit more than a missing idea.
Vietnam can still take part. The realistic starting points are the parts of the industry that cost less per attempt: design services for foreign companies, verification and testing, chips on mature process nodes for specific local needs such as power management or sensors, and the tools and IP blocks that other designers use. These can build experience and revenue at a scale the domestic capital market can support. The leading-edge chips can come later, if they come at all.
Lessons from other countries
Each country's mistake teaches as much as its success. Israel's Yozma programme in the 1990s used public money to seed private venture funds, with a cap on the government's upside and an option for private partners to buy out the state. The design gave private investors a reason to take part and a clear exit for public money. India found that paying for expensive design tool licences and counting completed tape-outs did more than general subsidies. Malaysia learned that buying IP does not make a country a product company. The United States has seen that shared infrastructure, such as research fabs, must be designed to outlast a single chip cycle.
Vietnam has been here before. After Intel's licence in 2006, several domestic design houses appeared, and most closed or were acquired because they found no customers. That time there was no shortage of engineers. Buyers were the scarce resource.
That history points to demand as the missing piece. A chip company needs a customer who will buy the chip, ideally before it is finished. Large domestic manufacturers of electronics, vehicles, appliances and energy equipment could play that role, buying locally designed chips for some of their products, at least on a trial basis. Public procurement could do the same for smart meters, identity cards or traffic systems. Without a first customer, even a well-funded design team ends up selling services to foreign firms, which is useful but different from building an industry.
What to measure
I agree with the author's conclusion. The yearly scorecard should count tape-outs completed, chips working on the first silicon, startups funded after silicon, and contracts with paying customers. Student enrolment and strategy announcements are inputs, and they say little about whether the industry is growing.
For Da Nang, which has made semiconductors part of its development plans, the same discipline applies at city scale. A realistic target might be a small number of design teams that complete real projects each year, a training pipeline linked to those teams, and one or two local manufacturers willing to act as first customers. That is less dramatic than a goal of tens of thousands of engineers, and much more likely to produce the first loop the author describes.
How many teams in the next five years will go the full loop, from specification to silicon to a first paying customer?
Một trong những bài hay nhất về bán dẫn mà tôi lưu lại được viết bởi một kỹ sư có khoảng hai mươi năm làm thiết kế vật lý và công cụ thiết kế chip. Bài bắt đầu từ Israel. Intel mở trung tâm phát triển đầu tiên bên ngoài nước Mỹ ở Haifa năm 1974. Ngày nay Israel có hơn 250 công ty chip, khoảng 45.000 người làm trong ngành, và khoảng 40 tỷ USD giá trị các thương vụ mua lại công ty chip kể từ 1996, trong đó có Mobileye và Habana Labs.
Việt Nam đã đặt mục tiêu đầy tham vọng cho bán dẫn, và chủ đề này xuất hiện trong gần như mọi cuộc trò chuyện về kinh tế. Vì thế càng đáng đọc một bài viết của người đã làm nghề thật, và sẵn lòng nói thẳng các con số hàm ý điều gì. Dưới đây là cách tôi đọc lập luận của tác giả, kèm vài suy nghĩ riêng về ý nghĩa của nó với một thành phố như Đà Nẵng.
Thứ tự là bài học cốt lõi. Đầu tiên là các trung tâm R&D của tập đoàn, nơi tuyển và đào tạo kỹ sư đẳng cấp thế giới trên sản phẩm thật. Rồi những đội giàu kinh nghiệm rời các trung tâm đó để lập công ty riêng, mang theo bí quyết, mối quan hệ và uy tín. Rồi các hãng lớn mua lại những startup thành công, trả vốn về cho nhà sáng lập và nhà đầu tư để họ bắt đầu lại. Vốn mạo hiểm và tinh thần khởi nghiệp nổi tiếng đến sau khi nền tảng kỹ thuật đã có. Quốc gia nào bắt đầu bằng tinh thần và quỹ đầu tư, mong kỹ sư sẽ tự đến, là đang đi ngược thứ tự.
Khoảng cách cả một bậc độ lớn
Israel có khoảng 4,6 người làm bán dẫn trên 1.000 dân. Việt Nam có hơn 7.000 kỹ sư thiết kế chip trên hơn 100 triệu dân, khoảng 0,07 trên 1.000. Hai con số không được đo theo cùng một cách, nên tỷ lệ chính xác không có nhiều ý nghĩa. Nhưng khoảng cách về bậc độ lớn thì rõ ràng.
Số lượng kỹ sư cũng không đồng nghĩa với chiều sâu. Một kỹ sư thiết kế làm hai năm kiểm định cho chip của một công ty nước ngoài là có giá trị, nhưng khác với một kiến trúc sư đã dẫn dắt một con chip từ đặc tả đến khi ra silicon. Loại thứ hai mới là người startup cần làm nhà sáng lập, và hiện ở Việt Nam có rất ít. Chương trình đào tạo có thể tạo ra loại thứ nhất trong vài năm. Loại thứ hai cần mười năm làm sản phẩm thật, thường là bên trong chính các trung tâm R&D đứng đầu chuỗi.
Tiền và thoái vốn
Theo SemiAnalysis, một con chip 7nm thực thụ tốn của startup khoảng 50 đến 75 triệu USD. Năm 2025, toàn bộ vốn mạo hiểm rót vào startup Việt Nam ở mọi lĩnh vực vào khoảng 215 triệu USD, theo VinVentures. Dồn hết vào chip cũng chỉ đủ cho ba bốn thiết kế. Hiện cũng chưa có bên mua rõ ràng cho một startup chip Việt Nam, và nhà đầu tư sợ thiếu lối thoái vốn hơn sợ thiếu ý tưởng.
Việt Nam vẫn có thể tham gia. Điểm xuất phát thực tế là những mảng của ngành có chi phí mỗi lần thử thấp hơn: dịch vụ thiết kế cho công ty nước ngoài, kiểm định và kiểm thử, chip trên tiến trình công nghệ đã chín muồi cho nhu cầu cụ thể trong nước như quản lý nguồn hay cảm biến, và các công cụ cùng khối IP mà nhà thiết kế khác sử dụng. Những mảng này xây được kinh nghiệm và doanh thu ở quy mô mà thị trường vốn trong nước gánh nổi. Chip tiến trình tiên tiến có thể đến sau, nếu có.
Bài học từ các nước khác
Sai lầm của mỗi nước cũng dạy nhiều như thành công của họ. Chương trình Yozma của Israel những năm 1990 dùng tiền công để mồi cho các quỹ mạo hiểm tư nhân, giới hạn phần lợi nhuận của nhà nước và cho đối tác tư nhân quyền mua lại phần của nhà nước. Thiết kế đó cho nhà đầu tư tư nhân lý do tham gia và cho tiền công một lối ra rõ ràng. Ấn Độ nhận ra việc trả tiền giấy phép công cụ thiết kế đắt đỏ và đếm số lần tape-out hoàn thành hiệu quả hơn trợ cấp chung chung. Malaysia học được rằng mua IP không biến một quốc gia thành công ty làm sản phẩm. Mỹ thì thấy hạ tầng dùng chung, như các xưởng chế tạo phục vụ nghiên cứu, phải được thiết kế để tồn tại lâu hơn một chu kỳ chip.
Việt Nam đã từng ở đây. Sau khi Intel được cấp phép năm 2006, một số công ty thiết kế trong nước xuất hiện, và phần lớn đóng cửa hoặc bị mua lại vì không tìm được khách hàng. Lần đó không thiếu kỹ sư. Thứ khan hiếm là người mua.
Lịch sử đó chỉ ra rằng nhu cầu là mảnh còn thiếu. Một công ty chip cần khách hàng mua chip, lý tưởng là trước khi chip hoàn thành. Các nhà sản xuất lớn trong nước về điện tử, xe cộ, thiết bị gia dụng và thiết bị năng lượng có thể đóng vai đó, mua chip thiết kế trong nước cho một số sản phẩm, ít nhất là dùng thử. Mua sắm công cũng có thể làm tương tự với công tơ thông minh, thẻ căn cước hay hệ thống giao thông. Không có khách hàng đầu tiên, ngay cả một đội thiết kế có nhiều vốn rốt cuộc cũng đi bán dịch vụ cho công ty nước ngoài, việc đó hữu ích nhưng khác với xây dựng một ngành công nghiệp.
Nên đo gì
Tôi đồng ý với kết luận của tác giả. Bảng điểm hằng năm nên đếm số lần tape-out hoàn thành, số chip chạy được ngay lần ra silicon đầu tiên, số startup được rót vốn sau khi có silicon, và số hợp đồng với khách hàng trả tiền. Số sinh viên nhập học và các tuyên bố chiến lược là đầu vào, chúng nói rất ít về việc ngành có đang lớn lên hay không.
Với Đà Nẵng, thành phố đã đưa bán dẫn vào kế hoạch phát triển, kỷ luật đó cũng áp dụng ở quy mô thành phố. Một mục tiêu thực tế có thể là vài đội thiết kế hoàn thành dự án thật mỗi năm, một luồng đào tạo gắn với các đội đó, và một hai nhà sản xuất địa phương sẵn lòng làm khách hàng đầu tiên. Mục tiêu đó kém kịch tính hơn con số hàng chục nghìn kỹ sư, nhưng có khả năng tạo ra vòng khép kín đầu tiên mà tác giả mô tả cao hơn nhiều.
Trong năm năm tới, bao nhiêu đội sẽ đi trọn vòng, từ đặc tả đến silicon đến khách hàng trả tiền đầu tiên?
