← All notes← Ghi chép

PROJECT MANAGEMENT · 5 MIN READQUẢN LÝ DỰ ÁN · 5 PHÚT ĐỌC

Managing chaos: when the plan meets realityQuản trị hỗn độn: khi kế hoạch gặp thực tế

Large projects rarely follow the plan. They follow the rhythm of feedback and adjustment, held together by a shared goal.Dự án lớn hiếm khi chạy đúng kế hoạch. Nó chạy theo nhịp phản hồi và điều chỉnh, được giữ lại với nhau bằng một mục tiêu chung.

I have been reading a framework on leading organisations in complex environments, developed by the CSCI Indochina group from the work of Fredmund Malik. It describes four conditions that most project managers will recognise from experience, even if they have never named them.

Malik is less known in Vietnam than the American management writers, but his work has shaped how many European companies think about management as a profession. His central idea is that management is a craft with its own tools and responsibilities, much like medicine or engineering, and that it becomes most necessary exactly when situations are too complex for any plan to capture. That idea fits the projects I see, which rarely fail for lack of a plan and often fail because the plan stopped matching reality.

Four conditionsUnpredictableold patterns donot fitUncertaincrises everywhereTurbulentneedsself-adjustmentChaoticonly a shared goalholds
Each condition demands more from leadership than the one before.

The four conditions form a ladder. In an unpredictable situation, old patterns do not fit and forecasts based on history mislead. Under uncertainty, crises appear in several places at once and attention is spread thin. In turbulence, the organisation needs to adjust itself continuously, because waiting for instructions from the top is too slow. In chaos, almost nothing is stable, and only a goal that everyone shares can hold the organisation together. Each step up the ladder demands more from leadership and less from detailed procedures.

Why plans fail

Most plans assume the future will look like the past. When it does not, teams call it unpredictable. Strategies that try to simplify reality and lock onto past data increase uncertainty instead of reducing it. And either-or thinking breaks down: no single method is best for every case, everywhere, every time.

Two ways to run a projectPlan-drivenFeedback-drivenFollow the agendaFollow the processReact to changeAdapt continuouslyComply with a templateFlex within a framework
Process over agenda, adaptation over reaction, framework over template.

Public investment projects in Vietnam show the problem clearly. A plan is approved with a fixed scope, budget and timeline, often years before construction starts. Land clearance takes longer than expected, material prices change, a regulation is revised. The plan is now wrong, but changing it requires a formal adjustment process that can take months. The project either stalls while waiting or continues on a plan everyone knows is outdated. I described one version of this in the note on the audit wall. The trouble came from treating the plan as fixed in a world that kept changing.

The alternative is a plan that expects to change. Process over agenda means following a reliable way of working instead of a fixed list of events. Adaptation over reaction means building in regular moments to adjust, so change is handled before it becomes a crisis. Framework over template means agreeing on principles and boundaries, and letting teams decide the details inside them.

What holds things together

In conditions of chaos, the one decisive thing is a shared goal. Everything else keeps moving, but a goal everyone understands allows control to be concentrated where it matters and decisions to be delegated where they are needed. Extreme Programming says something similar in a smaller frame: short cycles, frequent feedback, a clear definition of done.

Steering in chaosPlanshort, revisableActdelegated to the edgeFeedbackfast and honestAdjustwithout blameShared goal
The goal stays fixed. Everything around it is allowed to move.

A shared goal is harder to write than it sounds. "Complete the project on time and on budget" is a constraint. A useful goal says what the result should achieve for the people it serves: patients seen within thirty minutes, a road that reduces commute time by a measurable amount, a software system that lets a city process permits in days instead of weeks. When the plan breaks, people on the ground can ask whether a given adjustment still serves that goal, and decide without waiting for permission.

Delegation to the edge only works with fast, honest feedback, and honesty needs adjustment without blame. If a team reports a problem and is punished for it, the next problem will be hidden until it is too late. In XP terms, the retrospective is where this happens: a regular, safe conversation about what went wrong and what to change, focused on the system and not on finding a culprit.

A common language

The framework's practical point is that teams need a common way of thinking before they need more tools: unity that respects difference, integration of different groups, and a shared method. In the multi-party projects I see, from public investment to startup programmes, the failure is rarely technical. More often, people are thinking in different languages about the same goal.

A city department thinks in terms of regulations and approvals. A contractor thinks in terms of scope and payment milestones. A software vendor thinks in terms of features and releases. A university partner thinks in terms of research outputs. All of them may genuinely want the project to succeed, and still talk past each other for months. A short, shared vocabulary at the start, covering what done means, how decisions are made, how problems are raised and who owns which risk, saves more time than any project management tool.

This is also where AI tools for project management can help or hurt. A tool that summarises meetings and tracks tasks in each party's own terms can make the language gap worse, producing five tidy reports that disagree with each other. A tool built around a shared goal and a shared decision log can do the opposite, giving every party the same picture of what was agreed and what changed.

Hold the goal tightly and the plan loosely.

Tôi đang đọc một khung lý thuyết về lãnh đạo tổ chức trong môi trường phức hợp, do nhóm CSCI Indochina phát triển từ các công trình của Fredmund Malik. Nó mô tả bốn trạng thái mà phần lớn người quản lý dự án đều nhận ra từ kinh nghiệm, dù có thể chưa bao giờ gọi tên chúng.

Malik ít được biết đến ở Việt Nam hơn các tác giả quản trị Mỹ, nhưng công trình của ông đã định hình cách nhiều công ty châu Âu nghĩ về quản trị như một nghề. Ý tưởng trung tâm của ông là quản trị là một nghề thủ công với công cụ và trách nhiệm riêng, giống như y khoa hay kỹ thuật, và nó trở nên cần thiết nhất đúng vào lúc tình huống quá phức tạp để kế hoạch nào nắm bắt được. Ý tưởng đó khớp với những dự án tôi thấy, hiếm khi thất bại vì thiếu kế hoạch và thường thất bại vì kế hoạch không còn khớp với thực tế.

Bốn trạng tháiKhông dự báođượcmẫu cũ không cònkhớpKhông chắcchắnkhủng hoảng khắpnơiHỗn loạncần tự điều chỉnhHỗn độnchỉ mục tiêu chunggiữ được
Mỗi trạng thái đòi hỏi ở lãnh đạo nhiều hơn trạng thái trước.

Bốn trạng thái tạo thành một chiếc thang. Trong tình huống khó lường, các khuôn mẫu cũ không còn khớp và dự báo dựa trên lịch sử dẫn sai đường. Trong bất định, khủng hoảng xuất hiện ở nhiều nơi cùng lúc và sự chú ý bị dàn mỏng. Trong biến động, tổ chức cần tự điều chỉnh liên tục, vì chờ chỉ đạo từ trên xuống là quá chậm. Trong hỗn loạn, gần như không gì ổn định, và chỉ một mục tiêu mà mọi người cùng chia sẻ mới giữ được tổ chức. Mỗi bậc lên cao đòi hỏi nhiều hơn ở lãnh đạo và ít hơn ở quy trình chi tiết.

Vì sao kế hoạch thất bại

Phần lớn kế hoạch giả định tương lai sẽ giống quá khứ. Khi không giống, đội gọi đó là khó lường. Những chiến lược cố đơn giản hóa thực tế và bám chặt dữ liệu quá khứ làm tăng sự bất định thay vì giảm. Và lối nghĩ hoặc cái này hoặc cái kia sụp đổ: không phương pháp nào tốt nhất cho mọi trường hợp, ở mọi nơi, mọi lúc.

Hai cách điều hành dự ánTheo kế hoạchTheo phản hồiĐi theo nghị trìnhĐi theo tiến trìnhỨng phó thay đổiThích ứng liên tụcTuân thủ khuôn mẫuLinh hoạt trong một khung
Tiến trình thay nghị trình, thích ứng thay ứng phó, khung khổ thay khuôn khổ.

Các dự án đầu tư công ở Việt Nam cho thấy vấn đề này rất rõ. Kế hoạch được duyệt với phạm vi, ngân sách và tiến độ cố định, thường nhiều năm trước khi khởi công. Giải phóng mặt bằng lâu hơn dự kiến, giá vật liệu thay đổi, một quy định được sửa đổi. Kế hoạch giờ đã sai, nhưng thay đổi nó cần một quy trình điều chỉnh chính thức có thể kéo dài nhiều tháng. Dự án hoặc đứng chờ, hoặc tiếp tục theo một kế hoạch ai cũng biết đã lỗi thời. Tôi đã viết về một phiên bản của chuyện này trong bài bức tường kiểm toán. Rắc rối đến từ việc coi kế hoạch là bất biến trong một thế giới không ngừng thay đổi.

Phương án thay thế là một kế hoạch được thiết kế để thay đổi. Quy trình hơn chương trình nghị sự nghĩa là đi theo một cách làm việc đáng tin cậy thay vì một danh sách sự kiện cố định. Thích nghi hơn phản ứng nghĩa là cài sẵn những thời điểm định kỳ để điều chỉnh, xử lý thay đổi trước khi nó thành khủng hoảng. Khung hơn khuôn mẫu nghĩa là thống nhất nguyên tắc và ranh giới, rồi để các đội tự quyết chi tiết bên trong.

Thứ gì giữ mọi thứ lại với nhau

Trong hỗn loạn, điều quyết định duy nhất là một mục tiêu chung. Mọi thứ khác vẫn chuyển động, nhưng một mục tiêu ai cũng hiểu cho phép tập trung kiểm soát ở nơi quan trọng và giao quyền quyết định ở nơi cần thiết. Extreme Programming nói điều tương tự trong một khung nhỏ hơn: vòng lặp ngắn, phản hồi thường xuyên, định nghĩa hoàn thành rõ ràng.

Lèo lái trong hỗn độnLên kế hoạchngắn, sửa đượcHành độngtrao quyền đến tận nơiPhản hồinhanh và thậtĐiều chỉnhkhông đổ lỗiMục tiêuchung
Mục tiêu đứng yên. Mọi thứ xung quanh được phép chuyển động.

Một mục tiêu chung khó viết hơn ta tưởng. "Hoàn thành dự án đúng tiến độ và ngân sách" là một ràng buộc. Một mục tiêu hữu ích nói kết quả phải đạt được gì cho những người nó phục vụ: bệnh nhân được khám trong vòng ba mươi phút, một con đường rút ngắn thời gian đi lại một lượng đo được, một hệ thống phần mềm giúp thành phố xử lý giấy phép trong vài ngày thay vì vài tuần. Khi kế hoạch gãy, người ở hiện trường có thể tự hỏi một điều chỉnh có còn phục vụ mục tiêu đó không, và quyết định mà không phải chờ xin phép.

Giao quyền ra tận rìa chỉ hiệu quả khi có phản hồi nhanh và trung thực, và trung thực cần điều chỉnh mà không đổ lỗi. Nếu một đội báo cáo vấn đề rồi bị phạt, vấn đề tiếp theo sẽ bị giấu cho đến khi quá muộn. Theo ngôn ngữ XP, buổi nhìn lại là nơi việc này diễn ra: một cuộc trò chuyện định kỳ, an toàn, về điều gì đã sai và cần thay đổi gì, tập trung vào hệ thống chứ không phải tìm người có lỗi.

Một ngôn ngữ chung

Điểm thực tế của khung lý thuyết này là các đội cần một cách tư duy chung trước khi cần thêm công cụ: thống nhất nhưng tôn trọng khác biệt, tích hợp các nhóm khác nhau, và một phương pháp chung. Trong những dự án nhiều bên tôi chứng kiến, từ đầu tư công đến chương trình khởi nghiệp, thất bại hiếm khi do kỹ thuật. Thường hơn, mọi người đang nghĩ về cùng một mục tiêu bằng những ngôn ngữ khác nhau.

Một sở ngành nghĩ theo quy định và phê duyệt. Nhà thầu nghĩ theo phạm vi và các mốc thanh toán. Nhà cung cấp phần mềm nghĩ theo tính năng và bản phát hành. Đối tác đại học nghĩ theo kết quả nghiên cứu. Tất cả đều có thể thật lòng muốn dự án thành công, mà vẫn nói chuyện lệch nhau suốt nhiều tháng. Một bộ từ vựng chung ngắn gọn ngay từ đầu, về thế nào là hoàn thành, quyết định được đưa ra thế nào, vấn đề được nêu lên ra sao và ai sở hữu rủi ro nào, tiết kiệm thời gian hơn bất kỳ công cụ quản lý dự án nào.

Đây cũng là chỗ công cụ AI cho quản lý dự án có thể giúp hoặc gây hại. Một công cụ tóm tắt cuộc họp và theo dõi đầu việc theo thuật ngữ riêng của từng bên có thể làm khoảng cách ngôn ngữ tệ hơn, tạo ra năm bản báo cáo gọn gàng mâu thuẫn nhau. Một công cụ xây quanh một mục tiêu chung và một nhật ký quyết định chung có thể làm điều ngược lại, cho mọi bên cùng một bức tranh về điều đã thống nhất và điều đã thay đổi.

Nắm chặt mục tiêu, nới lỏng kế hoạch.

KEYWORDSTỪ KHÓAComplexityPhức hợpProject managementQuản lý dự ánExtreme ProgrammingExtreme Programming