Five whysNăm lần hỏi tại sao
Năm lần hỏi tại saoFive whys
Asking why repeatedly, around five times, to move from a symptom to its root cause.Hỏi tại sao nhiều lần, khoảng năm lần, để đi từ triệu chứng đến nguyên nhân gốc rễ.
The five whys were made famous by Toyota. A machine stops. Why? A fuse blew. Why? The bearing was overloaded. Why? It was not lubricated. Why? The pump was not working. Why? Its intake was clogged, so the fix is a filter, not another fuse. It is a practical form of Socratic questioning, and it works well with AI tools if the person keeps asking instead of accepting the first fluent answer.
Phương pháp năm lần hỏi tại sao nổi tiếng nhờ Toyota. Máy dừng. Tại sao? Cầu chì đứt. Tại sao? Ổ bi quá tải. Tại sao? Không được bôi trơn. Tại sao? Bơm không chạy. Tại sao? Đầu hút bị nghẹt, nên cách sửa là lắp bộ lọc, không phải thay thêm cầu chì. Đây là dạng thực tế của lối hỏi Socrates, và dùng rất hợp với công cụ AI nếu người dùng cứ tiếp tục hỏi thay vì chấp nhận câu trả lời trôi chảy đầu tiên.
A delivery is late. Why? The truck left late. Why? Loading took too long. Why? Orders arrived in one batch at 5 pm. Why? The sales system sends them only once a day. Fix the system, not the driver.
Đơn giao trễ. Tại sao? Xe xuất phát muộn. Tại sao? Bốc hàng quá lâu. Tại sao? Đơn hàng dồn về một lượt lúc 5 giờ chiều. Tại sao? Hệ thống bán hàng chỉ gửi đơn mỗi ngày một lần. Sửa hệ thống, đừng trách tài xế.
SOURCENGUỒNOhno, T. (1988). Toyota Production System: Beyond Large-Scale Production. Productivity Press.
