Governing AI in ASEAN: a patchwork quiltQuản trị AI ở Đông Nam Á: tấm chăn chắp vá
Every country moves at its own speed. Founders building regional products have to design compliance in from the start, because adding it later costs far more.Mỗi nước đi với tốc độ riêng. Nhà sáng lập làm sản phẩm cho khu vực phải thiết kế sẵn phần tuân thủ từ đầu, vì thêm vào sau tốn kém hơn nhiều.

In August 2026 I moderated a panel in Ho Chi Minh City on building and governing AI amid ASEAN's patchwork of policies, with a regional lawyer, a deep-tech investor and a Vietnamese startup lawyer. Preparing for it forced me to put the question simply: how can AI be governed without slowing the innovation everyone wants?
Ten countries, ten approaches
ASEAN has no single AI rulebook. Singapore leans on voluntary frameworks and testing tools. Vietnam is moving toward risk-based governance through its digital technology industry law, with requirements on transparency and human oversight, alongside its personal data protection law. Others are earlier on the path.
For a startup in Da Nang with customers in Vietnam, Singapore and Thailand, the patchwork has real costs. Each market has its own rules on where personal data can be stored, how consent must be collected, what must be disclosed when AI makes or supports a decision, and who is liable when something goes wrong. The rules are still changing. A product that complies with one country's requirements may need changes for the next. The European Union's AI Act adds another layer for anyone selling into Europe.
I organised the panel around four questions to keep it practical. Where does each country stand today? What does that mean for a startup or business building and selling AI? How can innovation and trust be balanced in practice? And where should the ecosystem go next? Purely legal discussions tend to stop at the first question. Founders need answers to the second and third, in terms they can turn into product and contract decisions.
From legal risk to market access
Startups used to be asked whether their AI works. More and more, enterprise customers and investors also ask whether they can trust it. Clear data practices, documented model use and a named person responsible for AI risk are becoming part of being ready to sell, as well as being ready for an audit.
This shift changes how founders should think about compliance. When it is framed as legal risk, it feels like a cost to minimise and postpone. When it is framed as market access, it becomes a selling point. A Vietnamese startup that can show a bank or a hospital exactly where its data goes, which models it uses under which terms, and how a person reviews the important outputs, wins deals that a competitor with a better demo but no answers will lose.
Liability is the area founders think about last, and it is often the one that blocks a large contract. When an AI system gives a wrong answer that leads to a financial loss or a medical error, who pays? The startup that built the product, the company that provided the underlying model, or the customer who relied on it? Model providers' terms usually limit their own liability sharply. That leaves the startup between a provider that accepts little responsibility and a customer that expects a lot. Contracts need to address this explicitly, and insurance for AI-related risk is starting to appear.
Third-party models deserve particular attention. Most Vietnamese AI startups build on models from a few large foreign providers. The terms of those providers decide whether customer data may be used for training, where it is processed, how long it is kept, and what happens if the provider changes its pricing or withdraws a model. A startup that has not read those terms carefully may be promising its customers things it cannot guarantee. Keeping the option to switch providers, by designing the product so that the model can be replaced, is both a commercial and a compliance safeguard.
When compliance arrives
At the prototype stage, the one thing worth doing is knowing where your data comes from and whether you have the right to use it. At the first customer, contracts and the terms of the models you depend on start to matter. By the first enterprise sale, governance has to be documented: who is responsible, how risks are assessed, how incidents are handled. Regional scale needs a country-by-country map. Waiting until the last step to start is the most expensive choice, because by then the product's data flows and contracts have to be reworked.
Sandboxes and a network of ecosystems
Vietnam is already testing sandbox approaches in finance through its international financial centre. A similar idea could let AI applications be tested in controlled settings while rules evolve with real use. Cities such as Da Nang could become those testing grounds. Vietnam needs several connected AI hubs, each with its own strengths, more than one central one.
A useful sandbox has clear entry criteria, a limited scope and duration, close contact with the regulator, and a commitment to publish what was learned. For AI, promising areas include public services, where a city could test AI for handling citizen requests with human review, and healthcare, where hospitals could pilot diagnostic support under supervision. The lessons from such pilots would help regulators write rules based on evidence, which is better for everyone than rules written in the abstract.
The regional dimension matters too. ASEAN is unlikely to adopt a single AI law soon, but it can make the patchwork easier to navigate: shared definitions of risk categories, mutual recognition of testing results, a common template for documenting AI systems. Each of these would lower the cost for a startup that wants to sell in several countries. Vietnamese founders, lawyers and associations can contribute by sharing their compliance experience openly, so that regional discussions are grounded in what small companies actually face.
Regulation and innovation can work together when the conditions for trustworthy innovation are designed on purpose.
Tháng 8/2026, tôi điều phối một phiên thảo luận ở TP. Hồ Chí Minh về xây dựng và quản trị AI giữa tấm chăn chắp vá chính sách của ASEAN, cùng một luật sư khu vực, một nhà đầu tư công nghệ lõi và một luật sư chuyên về startup Việt Nam. Chuẩn bị cho phiên này buộc tôi đặt câu hỏi thật đơn giản: làm sao quản trị AI mà không làm chậm sự đổi mới mà ai cũng mong muốn?
Mười nước, mười cách tiếp cận
ASEAN không có một bộ luật AI chung. Singapore dựa vào các khung tự nguyện và công cụ kiểm thử. Việt Nam đang đi theo hướng quản trị dựa trên rủi ro qua Luật Công nghiệp công nghệ số, với yêu cầu về minh bạch và giám sát của con người, cùng với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các nước khác còn ở giai đoạn sớm hơn.
Với một startup ở Đà Nẵng có khách hàng ở Việt Nam, Singapore và Thái Lan, tấm chăn chắp vá này có chi phí thật. Mỗi thị trường có quy định riêng về nơi được lưu dữ liệu cá nhân, cách thu thập sự đồng ý, những gì phải công bố khi AI ra hoặc hỗ trợ một quyết định, và ai chịu trách nhiệm khi có sự cố. Các quy định vẫn đang thay đổi. Một sản phẩm tuân thủ yêu cầu của nước này có thể phải sửa cho nước kế tiếp. Đạo luật AI của Liên minh châu Âu thêm một tầng nữa cho ai bán hàng vào châu Âu.
Tôi tổ chức phiên thảo luận quanh bốn câu hỏi để giữ cho nó thực tế. Mỗi nước đang đứng ở đâu? Điều đó có nghĩa gì với startup hay doanh nghiệp đang xây và bán AI? Cân bằng đổi mới và niềm tin trên thực tế thế nào? Và hệ sinh thái nên đi về đâu? Những cuộc thảo luận thuần pháp lý thường dừng ở câu đầu tiên. Nhà sáng lập cần câu trả lời cho câu thứ hai và thứ ba, bằng ngôn ngữ họ biến được thành quyết định về sản phẩm và hợp đồng.
Từ rủi ro pháp lý đến quyền tiếp cận thị trường
Startup từng chỉ bị hỏi AI của mình có chạy được không. Ngày càng nhiều, khách hàng doanh nghiệp và nhà đầu tư còn hỏi họ có tin được nó không. Quy trình dữ liệu rõ ràng, việc dùng mô hình được ghi chép, và một người được chỉ định chịu trách nhiệm về rủi ro AI đang trở thành một phần của sự sẵn sàng để bán hàng, chứ không chỉ để qua kiểm toán.
Sự chuyển dịch này thay đổi cách nhà sáng lập nên nghĩ về tuân thủ. Khi nó được nhìn như rủi ro pháp lý, nó có vẻ là chi phí cần giảm thiểu và trì hoãn. Khi được nhìn như quyền tiếp cận thị trường, nó trở thành một điểm bán hàng. Một startup Việt có thể cho một ngân hàng hay bệnh viện thấy chính xác dữ liệu đi đâu, dùng mô hình nào theo điều khoản nào, và con người xem lại những kết quả quan trọng ra sao, sẽ thắng những hợp đồng mà một đối thủ có bản demo tốt hơn nhưng không có câu trả lời sẽ thua.
Trách nhiệm pháp lý là lĩnh vực nhà sáng lập nghĩ đến sau cùng, và thường là thứ chặn một hợp đồng lớn. Khi một hệ thống AI đưa ra câu trả lời sai dẫn đến thiệt hại tài chính hay sai sót y khoa, ai trả? Startup làm ra sản phẩm, công ty cung cấp mô hình nền, hay khách hàng đã dựa vào nó? Điều khoản của nhà cung cấp mô hình thường giới hạn rất chặt trách nhiệm của chính họ. Điều đó đặt startup vào giữa một nhà cung cấp nhận rất ít trách nhiệm và một khách hàng kỳ vọng rất nhiều. Hợp đồng cần nói rõ điều này, và bảo hiểm cho rủi ro liên quan đến AI đang bắt đầu xuất hiện.
Mô hình của bên thứ ba cần được đặc biệt chú ý. Phần lớn startup AI Việt Nam xây trên mô hình của vài nhà cung cấp lớn nước ngoài. Điều khoản của các nhà cung cấp đó quyết định dữ liệu khách hàng có được dùng để huấn luyện không, được xử lý ở đâu, lưu bao lâu, và chuyện gì xảy ra nếu nhà cung cấp đổi giá hay ngừng một mô hình. Startup chưa đọc kỹ các điều khoản đó có thể đang hứa với khách hàng những điều mình không đảm bảo được. Giữ khả năng đổi nhà cung cấp, bằng cách thiết kế sản phẩm sao cho mô hình thay được, vừa là biện pháp bảo vệ thương mại vừa là biện pháp tuân thủ.
Khi nào cần đến tuân thủ
Ở giai đoạn bản mẫu, việc đáng làm duy nhất là biết dữ liệu của mình từ đâu đến và mình có quyền dùng nó không. Đến khách hàng đầu tiên, hợp đồng và điều khoản của các mô hình mình phụ thuộc bắt đầu quan trọng. Đến hợp đồng doanh nghiệp đầu tiên, quản trị phải được ghi thành văn bản: ai chịu trách nhiệm, rủi ro được đánh giá ra sao, sự cố được xử lý thế nào. Mở rộng ra khu vực cần một bản đồ theo từng nước. Chờ đến bước cuối mới bắt đầu là lựa chọn đắt nhất, vì khi đó luồng dữ liệu và hợp đồng của sản phẩm phải làm lại.
Sandbox và mạng lưới hệ sinh thái
Việt Nam đã thử nghiệm cơ chế sandbox trong tài chính qua trung tâm tài chính quốc tế. Một ý tưởng tương tự có thể cho phép các ứng dụng AI được thử trong môi trường có kiểm soát trong khi quy định tiến hóa theo thực tế sử dụng. Những thành phố như Đà Nẵng có thể trở thành nơi thử nghiệm đó. Việt Nam cần nhiều trung tâm AI kết nối với nhau, mỗi nơi có thế mạnh riêng, hơn là một trung tâm duy nhất.
Một sandbox hữu ích có tiêu chí tham gia rõ ràng, phạm vi và thời hạn giới hạn, liên hệ chặt với cơ quan quản lý, và cam kết công bố những gì học được. Với AI, các lĩnh vực triển vọng gồm dịch vụ công, nơi thành phố có thể thử AI xử lý yêu cầu của người dân với con người xem lại, và y tế, nơi bệnh viện có thể thí điểm hỗ trợ chẩn đoán có giám sát. Bài học từ những thí điểm như vậy giúp cơ quan quản lý viết quy định dựa trên bằng chứng, điều tốt cho tất cả hơn là quy định được viết trên lý thuyết.
Chiều khu vực cũng quan trọng. ASEAN khó có thể sớm thông qua một luật AI chung, nhưng có thể làm cho tấm chăn chắp vá dễ đi hơn: định nghĩa chung về các nhóm rủi ro, công nhận lẫn nhau kết quả kiểm thử, một mẫu chung để ghi chép về hệ thống AI. Mỗi điều đó sẽ giảm chi phí cho một startup muốn bán hàng ở nhiều nước. Nhà sáng lập, luật sư và hiệp hội Việt Nam có thể đóng góp bằng cách chia sẻ cởi mở kinh nghiệm tuân thủ của mình, để các cuộc thảo luận khu vực dựa trên những gì doanh nghiệp nhỏ thực sự đối mặt.
Quản lý và đổi mới có thể cùng đi khi những điều kiện cho đổi mới đáng tin được thiết kế có chủ đích.
