The end of cheap labour: Vietnam's IT and AI marketHết thời lao động giá rẻ: thị trường IT và AI Việt Nam
Vietnam exports a lot of technology, and most of the value still goes to someone else. The next decade is about changing that ratio.Việt Nam xuất khẩu rất nhiều công nghệ, nhưng phần lớn giá trị vẫn thuộc về người khác. Thập niên tới là để thay đổi tỷ lệ đó.

When I put together an overview of Vietnam's IT and AI market for 2026, one picture stood out. The industry is large and growing, but its weight sits in hardware assembly led by foreign investors. Software and services, where most Vietnamese firms compete, are a much smaller slice.
The headline export numbers are impressive and easy to misread. A phone assembled in Bac Ninh counts as a Vietnamese electronics export, yet the design, the chips, the software and most of the margin come from elsewhere. Vietnam's share of the value in that phone is the labour, the factory services and some local components. That share has been growing, and Resolution 57 sets a target of raising the domestic share of the value chain to 50% by 2030. It is a reasonable target. It is also a reminder of how far there is to go.
Cost advantage is fading
Outsourcing built the software industry. FPT Software alone reported about USD 1.34bn in revenue in 2025 with more than 33,000 people. But agentic coding tools automate exactly the work that headcount billing was built on: basic coding and first-line support. Firms that keep selling hours will feel the squeeze first.
I wrote about the global side of this in the note on outsourcing when hours lose value. The Vietnamese version has one extra twist. Wages here have been rising for years, faster than in some competing countries, so the cost gap was already narrowing before AI arrived. AI accelerates a change that demographics and economic growth had started. A strategy built on being cheaper had an expiry date either way.
Moving up the chain means changing what is sold. Domain products sell outcomes: a logistics firm pays for fewer late deliveries, a hospital for shorter waiting times. Own IP goes further: designs, datasets and models that a Vietnamese company owns and can license. Each step keeps more value at home and needs different skills: product management, sales to end customers, legal work on IP, patience with longer payback periods. Most firms will not make every step. Making one is already a big change.
Ready on paper, short of people
Surveys paint an optimistic picture: 69% of Vietnamese organisations say they are prepared for AI, above a global average of 48%. The same sources say 68% see the lack of AI and data talent as their main hurdle, and 70% struggle to show a clear return on their AI spending. Readiness in a survey and readiness in production are different things.
I treat these figures with caution, and I would check them against the original reports before quoting them in a proposal. Still, the pattern they suggest matches what I hear from companies. Leaders are enthusiastic, pilots are everywhere, and the hard part, getting a system into daily use with clean data and people who can maintain it, is where projects stall. The bottleneck is people who understand both the technology and the business process, and who can stay with a system after the launch.
There is also a cost to pilots that never finish. Each one uses the attention of the few people in a company who understand both the business and the technology, and each one that stalls makes the next proposal harder to approve. Boards start to see AI as a line of expense with no visible return. The firms that break this pattern usually pick fewer projects, give each one an owner with real authority, and agree in advance how success will be measured. That is unglamorous project discipline, and it is in short supply.
The talent question
Vietnam produces a large number of engineering graduates each year, and the best of them compete with anyone. The gap is in the middle: engineers with five to ten years of experience who have shipped and maintained real systems, understand data governance, and can lead a small team. These people are expensive and in demand from foreign companies offering remote work at international salaries. A domestic firm that wants to move up the chain has to compete for them with something besides money: interesting problems, ownership, and a path that does not end in project coordination.
What I would bet on
- Domain depth: firms that understand construction, logistics or healthcare better than any foreign vendor, and can turn that understanding into products.
- Clean data and compliance: the new personal data law makes GDPR-grade data governance a condition for winning contracts, at home and abroad.
- Small senior teams that use AI well and are paid for outcomes.
These three reinforce each other. Domain depth tells you which problem to solve. Clean data makes the solution trustworthy and legal. A small senior team can build it without the overhead that made outsourcing projects expensive. A Da Nang firm with all three can compete at a modest size, as long as it is very good at one thing that matters to a specific set of clients.
Policy can help at the edges. Programmes that fund the first commercial deployment of a domestic product, public procurement that is open to small local vendors, and tax treatment that rewards owning IP rather than only exporting services all push in the right direction. But the main work happens inside companies, in decisions about what to sell, whom to hire and which clients to say no to. A government can lower the cost of moving up the chain. It cannot make the move for anyone.
Cheap labour got the industry started. It will not carry it through the next decade.
Khi tổng hợp bức tranh thị trường CNTT và AI Việt Nam năm 2026, có một điểm nổi bật. Ngành này lớn và đang tăng trưởng, nhưng sức nặng nằm ở lắp ráp phần cứng do nhà đầu tư nước ngoài dẫn dắt. Phần mềm và dịch vụ, nơi phần lớn doanh nghiệp Việt cạnh tranh, chỉ là một lát mỏng hơn nhiều.
Con số xuất khẩu nhìn qua rất ấn tượng và dễ bị đọc sai. Một chiếc điện thoại lắp ráp ở Bắc Ninh được tính là hàng điện tử xuất khẩu của Việt Nam, nhưng thiết kế, chip, phần mềm và phần lớn biên lợi nhuận đến từ nơi khác. Phần giá trị của Việt Nam trong chiếc điện thoại đó là nhân công, dịch vụ nhà máy và một số linh kiện trong nước. Phần đó đang tăng, và Nghị quyết 57 đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giá trị trong nước trong chuỗi lên 50% vào năm 2030. Đó là mục tiêu hợp lý. Nó cũng nhắc rằng con đường còn dài.
Lợi thế chi phí đang phai dần
Gia công đã xây nên ngành phần mềm. Riêng FPT Software báo doanh thu khoảng 1,34 tỷ USD năm 2025 với hơn 33.000 người. Nhưng các công cụ lập trình dạng agent tự động hóa đúng phần việc mà mô hình tính tiền theo đầu người dựa vào: viết code cơ bản và hỗ trợ tuyến đầu. Doanh nghiệp nào tiếp tục bán giờ công sẽ bị ép trước tiên.
Tôi đã viết về phía toàn cầu của chuyện này trong bài về gia công khi giờ công mất giá. Phiên bản Việt Nam có thêm một nút thắt. Lương ở đây đã tăng nhiều năm liền, nhanh hơn một số nước cạnh tranh, nên khoảng cách chi phí vốn đã thu hẹp trước khi AI xuất hiện. AI chỉ đẩy nhanh một thay đổi mà nhân khẩu học và tăng trưởng kinh tế đã khởi động. Chiến lược dựa trên giá rẻ đằng nào cũng có hạn sử dụng.
Đi lên trong chuỗi nghĩa là thay đổi thứ mình bán. Sản phẩm chuyên ngành bán kết quả: công ty logistics trả tiền cho việc giảm giao hàng trễ, bệnh viện trả tiền cho thời gian chờ ngắn hơn. Sở hữu trí tuệ riêng đi xa hơn: thiết kế, bộ dữ liệu và mô hình do doanh nghiệp Việt nắm và có thể cấp phép. Mỗi bước giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước và cần những kỹ năng khác: quản lý sản phẩm, bán hàng trực tiếp cho khách cuối, pháp lý về sở hữu trí tuệ, kiên nhẫn với thời gian hoàn vốn dài hơn. Phần lớn doanh nghiệp sẽ không đi hết các bước. Đi được một bước đã là thay đổi lớn.
Sẵn sàng trên giấy, thiếu người trên thực tế
Các khảo sát vẽ ra bức tranh lạc quan: 69% tổ chức Việt Nam nói mình đã sẵn sàng cho AI, cao hơn mức trung bình toàn cầu 48%. Cũng các nguồn đó cho biết 68% coi thiếu nhân lực AI và dữ liệu là rào cản chính, và 70% khó chứng minh lợi nhuận rõ ràng từ khoản chi cho AI. Sẵn sàng trong khảo sát và sẵn sàng khi vận hành thật là hai chuyện khác nhau.
Tôi dè dặt với những con số này, và sẽ đối chiếu với báo cáo gốc trước khi trích dẫn trong một đề xuất. Dù vậy, mô thức chúng gợi ra khớp với điều tôi nghe từ các doanh nghiệp. Lãnh đạo hào hứng, dự án thí điểm ở khắp nơi, còn phần khó, đưa hệ thống vào dùng hằng ngày với dữ liệu sạch và người đủ sức duy trì, là chỗ dự án chững lại. Điểm nghẽn là những người hiểu cả công nghệ lẫn quy trình nghiệp vụ, và ở lại với hệ thống sau ngày ra mắt.
Những dự án thí điểm không bao giờ kết thúc cũng có cái giá của nó. Mỗi dự án chiếm sự chú ý của số ít người trong công ty hiểu cả nghiệp vụ lẫn công nghệ, và mỗi dự án chững lại khiến đề xuất tiếp theo khó được duyệt hơn. Hội đồng quản trị bắt đầu nhìn AI như một dòng chi phí không thấy lợi nhuận. Những doanh nghiệp phá được vòng này thường chọn ít dự án hơn, giao mỗi dự án cho một người chịu trách nhiệm có thực quyền, và thống nhất từ trước cách đo thành công. Đó là kỷ luật quản lý dự án chẳng có gì hào nhoáng, và đang rất thiếu.
Câu hỏi về nhân lực
Việt Nam đào tạo ra rất nhiều kỹ sư mỗi năm, và những người giỏi nhất cạnh tranh được với bất kỳ ai. Khoảng trống nằm ở tầng giữa: kỹ sư có năm đến mười năm kinh nghiệm đã từng đưa ra và duy trì hệ thống thật, hiểu quản trị dữ liệu, và dẫn được một đội nhỏ. Những người này đắt và được các công ty nước ngoài săn đón với việc làm từ xa trả lương quốc tế. Doanh nghiệp trong nước muốn đi lên chuỗi giá trị phải cạnh tranh để giữ họ bằng thứ khác ngoài tiền: bài toán thú vị, quyền làm chủ, và một lộ trình không dừng lại ở vai điều phối dự án.
Tôi sẽ đặt cược vào đâu
- Hiểu sâu một lĩnh vực: doanh nghiệp hiểu xây dựng, logistics hay y tế hơn mọi nhà cung cấp nước ngoài, và biến hiểu biết đó thành sản phẩm.
- Dữ liệu sạch và tuân thủ: luật bảo vệ dữ liệu cá nhân mới biến quản trị dữ liệu chuẩn GDPR thành điều kiện để thắng hợp đồng, cả trong và ngoài nước.
- Đội nhỏ, nhiều người có kinh nghiệm, dùng AI giỏi và được trả tiền theo kết quả.
Ba điều này bổ trợ nhau. Hiểu sâu lĩnh vực cho biết nên giải bài toán nào. Dữ liệu sạch giúp lời giải đáng tin và hợp pháp. Một đội nhỏ nhiều kinh nghiệm có thể xây nó mà không gánh chi phí cồng kềnh từng làm dự án gia công đắt đỏ. Một công ty ở Đà Nẵng có cả ba có thể cạnh tranh ở quy mô khiêm tốn, miễn là nó rất giỏi một việc quan trọng với một nhóm khách hàng cụ thể.
Chính sách có thể hỗ trợ ở phần rìa. Chương trình tài trợ cho lần triển khai thương mại đầu tiên của sản phẩm trong nước, mua sắm công mở cửa cho nhà cung cấp nhỏ địa phương, và ưu đãi thuế cho việc sở hữu trí tuệ chứ không chỉ xuất khẩu dịch vụ đều đẩy đúng hướng. Nhưng phần việc chính diễn ra bên trong doanh nghiệp, trong những quyết định bán gì, tuyển ai và nói không với khách hàng nào. Nhà nước có thể giảm chi phí đi lên chuỗi giá trị. Nhà nước không thể đi thay ai cả.
Nhân công rẻ đã giúp ngành khởi đầu. Nó sẽ không đưa ngành đi qua thập niên tới.
